Nagłe zatrzymanie krążenia może przydarzyć się każdemu i w każdym miejscu. W takich sytuacjach liczy się każda minuta, a szybkie użycie automatycznego defibrylatora zewnętrznego (AED) znacząco zwiększa szanse poszkodowanego na przeżycie. Na szczęście obsługa AED jest prosta i została zaprojektowana tak, aby mogły z niej korzystać również osoby bez wykształcenia medycznego. W tym artykule krok po kroku wyjaśniamy, jak prawidłowo używać defibrylatora AED i jak bezpiecznie udzielić pierwszej pomocy do czasu przyjazdu służb ratunkowych.

Jak czytamy w artykule dr hab. Roberta Borkowskiego, prof. KAAFM, Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego:

“ w większości krajów Europy średni czas od wezwania zespołu ratownictwa medycznego do jego dotarcia na miejsce zdarzenia zawiera się w  przedziale od 5 do 11 minut. Średni czas tego rodzaju dojazdów na terenie Polski ma wynosić około 10 minut. Termin „złota godzina” został wprowadzony 1961  r. przez pioniera medycyny ratunkowej R. Adamsa Cowleya, na określenie czasu, w jakim pacjent w stanie zagrożenia życia powinien znaleźć się w miejscu, gdzie możliwe jest udzielenie mu specjalistycznej pomocy. Przy zachowaniu tej zasady szanse na przeżycie są znaczne, natomiast po przekroczeniu tego czasu wzrasta ryzyko powikłań oraz w  konsekwencji  – zgonu”.

Ocena stanu poszkodowanego i przygotowanie do użycia AED

Przed uruchomieniem defibrylatora należy upewnić się, że miejsce zdarzenia jest bezpieczne zarówno dla poszkodowanego, jak i osób udzielających pomocy. Następnie trzeba sprawdzić przytomność, delikatnie potrząsając ramionami poszkodowanego i głośno pytając, czy wszystko w porządku. W przypadku braku reakcji należy ocenić oddech, obserwując ruchy klatki piersiowej przez maksymalnie dziesięć sekund. Stwierdzając brak prawidłowego oddechu, należy natychmiast wezwać pomoc, dzwoniąc pod numer alarmowy 112 lub polecając wykonanie tego zadania innej osobie. Równocześnie należy rozpocząć uciśnięcia klatki piersiowej i poprosić o przyniesienie AED. Przygotowując poszkodowanego do defibrylacji, należy odsłonić klatkę piersiową oraz osuszyć ją w przypadku obecności wilgoci.

Jak użyć półautomatycznego defibrylatora AED krok po kroku

Po otwarciu urządzenia półautomatycznego należy włączyć AED zgodnie z instrukcjami producenta. Defibrylator rozpocznie wydawanie komunikatów głosowych prowadzących ratownika przez cały proces udzielania pomocy. 

Po przyklejeniu elektrod samoprzylepnych do odsłoniętej klatki piersiowej urządzenie przeanalizuje rytm serca poszkodowanego. 

W czasie analizy nie wolno dotykać poszkodowanego. Jeżeli AED rozpozna rytm wymagający defibrylacji, wyda polecenie przygotowania do wyładowania oraz poinformuje o konieczności naciśnięcia przycisku odpowiedzialnego za dostarczenie impulsu elektrycznego. Przed wykonaniem tej czynności należy upewnić się, że nikt nie ma kontaktu z poszkodowanym. 

Po wykonaniu defibrylacji urządzenie zaleci wznowienie resuscytacji krążeniowo oddechowej, wskazując moment kolejnej analizy rytmu serca.

Jak użyć automatycznego defibrylatora AED krok po kroku

Automatyczne defibrylatory AED działają w sposób zbliżony do modeli półautomatycznych, jednak różnią się sposobem podania impulsu elektrycznego. Po uruchomieniu urządzenia oraz umieszczeniu elektrod na klatce piersiowej poszkodowanego defibrylator samodzielnie przeprowadza analizę rytmu serca. Jeżeli urządzenie rozpozna konieczność wykonania defibrylacji, poinformuje ratownika o odsunięciu się od poszkodowanego i automatycznie dostarczy wyładowanie bez potrzeby naciskania dodatkowego przycisku. Po zakończeniu procedury AED wyda polecenie wznowienia uciśnięć klatki piersiowej i oddechów ratowniczych, kontynuowanych do czasu odzyskania oznak życia przez poszkodowanego lub przejęcia działań przez zespół ratownictwa medycznego. Tego typu urządzenia ograniczają liczbę czynności wykonywanych przez ratownika, zwiększając prostotę obsługi.

Czynności wykonywane po użyciu defibrylatora AED

Po zastosowaniu AED należy kontynuować resuscytację zgodnie z komunikatami urządzenia, nie przerywając działań ratowniczych bez wyraźnego wskazania. Defibrylator będzie okresowo analizował rytm serca i informował o dalszym postępowaniu. Jeżeli poszkodowany zacznie prawidłowo oddychać i odzyska przytomność, należy ułożyć go w pozycji bezpiecznej, stale monitorując stan do momentu przyjazdu służb ratunkowych. W sytuacji utrzymującego się zatrzymania krążenia należy kontynuować resuscytację oraz stosować się do kolejnych poleceń AED. Warto pamiętać, że urządzenie nie wykona wyładowania, jeżeli analiza rytmu serca nie wykaże wskazań do defibrylacji. Prawidłowe użycie AED, połączone z szybkim rozpoczęciem uciśnięć klatki piersiowej, znacząco zwiększa szanse poszkodowanego na przeżycie i powrót do zdrowia.

Czy defibrylator może stanowić zagrożenie? 

Nie. Defibrylatory AED zostały zaprojektowane w sposób maksymalizujący bezpieczeństwo użytkowników i poszkodowanych. Urządzenie samodzielnie analizuje rytm serca i poda wyładowanie wyłącznie wtedy, gdy jest ono medycznie uzasadnione. Nie ma możliwości przypadkowego wykonania defibrylacji u osoby, która jej nie wymaga. Jedynym warunkiem bezpiecznego użycia jest stosowanie się do komunikatów urządzenia oraz upewnienie się, że nikt nie dotyka poszkodowanego w momencie wyładowania.

kto może używać defibrylatora?

Defibrylatora AED może używać każdy, niezależnie od wykształcenia medycznego czy ukończonych kursów pierwszej pomocy. Urządzenia te zostały opracowane z myślą o osobach postronnych, prowadząc użytkownika krok po kroku za pomocą komunikatów głosowych i wizualnych. W sytuacji nagłego zatrzymania krążenia nie należy obawiać się użycia AED, ponieważ urządzenie samodzielnie analizuje rytm serca i nie dopuści do wykonania niepotrzebnego wyładowania. Im szybciej zostanie zastosowany defibrylator, tym większe są szanse poszkodowanego na przeżycie.

Kto może używać defibrylatora manualnego

Defibrylator ratowniczy, nazywany również defibrylatorem manualnym, powinien być używany wyłącznie przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje medyczne oraz przeszkolenie z zakresu interpretacji rytmów serca i prowadzenia zaawansowanych zabiegów resuscytacyjnych. Do tej grupy należą między innymi ratownicy medyczni, lekarze, pielęgniarki systemu oraz inni pracownicy ochrony zdrowia uprawnieni do wykonywania medycznych czynności ratunkowych.

W przeciwieństwie do defibrylatorów AED, urządzenia ratownicze wymagają samodzielnej oceny zapisu EKG, wyboru energii wyładowania oraz podjęcia decyzji o wykonaniu defibrylacji lub kardiowersji. Nie są więc przeznaczone do obsługi przez osoby bez odpowiedniego przygotowania medycznego.

Dlaczego szybkie użycie AED zwiększa szanse przeżycia?

Nagłe zatrzymanie krążenia stanowi stan bezpośredniego zagrożenia życia, wymagający natychmiastowego podjęcia działań ratunkowych. W takich sytuacjach każda minuta zwłoki zmniejsza prawdopodobieństwo przeżycia osoby poszkodowanej. Automatyczne defibrylatory zewnętrzne AED zostały zaprojektowane z myślą o użytkownikach nieposiadających wykształcenia medycznego, prowadząc udzielającego pierwszej pomocy przez kolejne etapy postępowania za pomocą komunikatów głosowych i wizualnych. 

Korzystając z AED równolegle z resuscytacją krążeniowo oddechową, można znacząco zwiększyć szanse na przywrócenie prawidłowego rytmu serca. Urządzenia te analizują czynność elektryczną mięśnia sercowego i określają, czy wyładowanie defibrylacyjne jest wskazane. Odpowiednio wczesne zastosowanie AED stanowi jeden z najważniejszych elementów tzw. łańcucha przeżycia.

Źródła:

R. Borkowski, P. Mendyk, Wykorzystanie automatycznego defibrylatora zewnętrznego (AED) jako czynnik zwiększający bezpieczeństwo w społeczeństwie, „Bezpieczeństwo. Teoria i praktyka / Security. Theory and Practice”, 2021, nr 2 (XLIII), ISSN 1899-6264, e-ISSN 2451-0718.